Ο Ουγκώ και η οικολογία!

«...με άλλα λόγια, δεν βλέπει ο Μαρξ ότι υπάρχει μια ενδογενής και εγγενής κριτική που πρέπει να ασκηθεί πάνω στην ίδια την τεχνική και την οργάνωση της παραγωγής μέσα στον καπιταλισμό. Αυτή η αμνησία του Μαρξ είναι περίεργη και δείχνει σε ποιον βαθμό είναι υποχείριος του καπιταλιστικού φαντασιακού. Διότι την ίδια εποχή βρίσκει κανείς μια κριτική σκέψη πάνω στην καπιταλιστική εξέλιξη της τεχνικής, της οικονομίας και της κοινωνίας σε πολλούς συγγραφείς. Δεν θα τους αναφέρω εδώ, θα σας υπενθυμίσω, αν και τώρα οι νεότερες γενιές δεν διαβάζουν πια αυτά τα βιβλία, απλώς ένα μέρος, ένα υποκεφάλαιο από τους Αθλίους του Βίκτωρος Ουγκώ. Όταν ο Γιάννης Αγιάννης, για να σώσει τον Μάριο, τον παίρνει από το οδόφραγμα το οποίο κυριεύει ο στρατός και μέσα από τους υπονόμους των Παρισίων κάνουν χιλιόμετρα και χιλιόμετρα μέσα στον βόρβορο κλπ, ο Ουγκώ επωφελείται αυτής της σκηνής για να κάνει μια από τις παρεκβάσεις, οι οποίες τόσο του αρέσουν, και μιλάει για τους βόθρους και τους υπονόμους των Παρισίων. Ασφαλέστατα αυτά τα οποία λέει πρέπει να βασίζονται στους υπολογισμούς των μεγάλων χημικών της εποχής του, και νομίζω ότι ο Γερμανός Λίμπιχ είχε ήδη πει αυτά τα πράγματα, πάντως ο Ουγκώ λέει ότι το 1832, αυτή είναι η χρονολογία των γεγονότων, το έργο είναι γραμμένο το 1862, λέει λοιπόν ότι το Παρίσι ρίχνει στη θάλασσα κάθε χρόνο μέσα από τους υπονόμους το ισοδύναμο πεντακοσίων εκατομμυρίων χρυσών φράγκων. Αυτό θα αντιστοιχούσε, με την ισοτιμία του χρυσού σήμερα, σε δέκα εκατομμύρια δολάρια το χρόνο και ασφαλώς σε περισσότερα, διότι η ισοτιμία του χρυσού υποτιμά την άνοδο των τιμών. Και αντιπαραθέτει τους υπονόμους των Παρισίων με τη συμπεριφορά των Κινέζων χωρικών, οι οποίο λιπαίνουν, λέει, τη γη, με τα ίδια τους τα περιττώματα και γι΄ αυτό "η γη της Κίνας είναι σήμερα τόσο γόνιμη όσο ήταν την πρώτη μέρα της δημιουργίας". Μ΄άλλα λόγια ο Ουγκώ ξέρει αυτό το οποίο ο Μαρξ δεν ξέρει, ότι οι παραδοσιακές οικονομίες ήταν οικονομίες ανακύκλωσης, ενώ η καπιταλιστική οικονομία είναι οικονομία σπατάλης.»
(Από διάλεξη του Κορνήλιου Καστοριάδη που δόθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 1993 στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τη διάβασα στο βιβλίο του Κορνήλιου Καστοριάδη, ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, εκδ. Ύψιλον)