Εκλεκτικές συγγένειες

Άλλοτε ένιωθε δυνατός σαν θεός. Έλεγαν μάλιστα πως έκανε θαύματα κι αναστάσεις. Ήταν η Φιλότητα που συγκέντρωνε μέσα του σε ύψιστο βαθμό τις δυνάμεις του καλού.
Άλλοτε ομολογούσε με συντριβή την αμαρτωλότητά του. Ήταν το Νείκος που σκόρπιζε μακριά τις αντιστάσεις του στο κακό και τον άφηνε να περιπέσει στη δυσμένεια των θεών.
Ο Εμπεδοκλής στα μισά περίπου του 5ου αιώνα π.Χ μιλούσε σαν προφήτης, επιστήμονας, φιλόσοφος και πιο πολύ σαν ποιητής:
Σαν θεός:
«Διαβαίνω ανάμεσά σας, θεός αθάνατος, όχι πια θνητός, τιμημένος απ' όλους όπως αρμόζει, θαλερά στεφανωμένος. Κι όταν φτάσω στις ανθηρές πολιτείες όλοι με τιμούν, άντρες γυναίκες. Μυριάδες μ' ακολουθούν για να σωθούν, για να τους δείξω πώς θα βγούνε κερδισμένοι. Άλλοι ζητούν χρησμούς, κι άλλοι βασανισμένοι από αρρώστειες βαριές, παρακαλούν ν΄ακούσουν από μένα λόγια παρήγορα για τη γιατρειά τους...αλλά γιατί ν΄ ασχοληθώ μ' αυτά τα ασήμαντα σαν να' ταν κάτι σπουδαίο το ότι υπερέχω από τους θνητούς, πολύφθαρτους ανθρώπους;» (Καθαρμοί 112, 1-10)
Σαν θνητός:
«Υπάρχει ένας χρησμός της Ανάγκης, ένας παλιός νόμος των θεών, αιώνιος και σφραγισμένος με όρκους μεγάλους, πως όταν κάποιος από τους δαίμονες που έλαχε στη ζωή του μακροημέρευση, αμαρτήσει και μιανθεί από φόνο, ή αν ακολούθησε το νείκος κι έγινε επίορκος, πρέπει να περιπλανηθεί τρεις μυριάδες χρόνια μακριά απ΄όσους οι άλλοι μακαρίζουν, περνώντας στη μακραίωνη διαδρομή του από κάθε λογής θνητή μορφή, αλλάζοντας τη μια μετά την άλλη τις δύσκολες στράτες. Γιατί ο αέρας τον σπρώχνει στη θάλασσα κι η θάλασσα τον ρίχνει στη στεριά. Κι η στεριά τον χτυπά πάνω στις καυτές αχτίδες του ήλιου κι αυτός τον πετά στους ανεμοστρόβιλους του αέρα. Ο ένας τον ρίχνει στον άλλο κι όλοι τον αποδιώχνουν. Έτσι κι εγώ τώρα, εξόριστος από τους θεούς και πλάνης, γιατί πίστεψα στο νείκος που μαινόταν.» (Καθαρμοί 115, 1-14)

Γιατί θυμήθηκα τη Φιλότητα και το Νείκος; Τη Φιλία και την Έριδα; Τον Έρωτα και το Θάνατο;
Διάβασα πρόσφατα ένα κείμενο του Φρόυντ, γραμμένο το 1937 λίγο πριν από το θάνατό του (Sigmund Freud, Περατή και μη περατή ανάλυση, εκδ.Πλέθρον). Σε κάποιο κεφάλαιο του βιβλίου αυτού, ο Φρόυντ κάνει μια εκτενή αναφορά στη διδασκαλία του Εμπεδοκλή περί των δύο αρχών, της φιλότητας και του νείκους ως προδιατυπώσεων της ψυχαναλυτικής θεωρίας των ορμών. «Ως προς το όνομα αλλά και τη λειτουργία, οι δυο θεμελιώδεις αρχές του Εμπεδοκλή -η φιλία και το νείκος- είναι ίδιες με τις δικές μας πρωταρχικές ορμές, τον Έρωτα και την καταστροφή. Ο μεν προσπαθεί να συγχωνεύσει το υπάρχον σε διαρκώς μεγαλύτερες ενότητες, η δε να διαλύσει αυτές τις ενώσεις και να καταστρέψει τα μορφώματα που δημιούργησαν [...] Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ποια ένδυση θα εμφανιστεί ο πυρήνας αλήθειας της διδασκαλίας του Εμπεδοκλή, όπως θα την κατανοούμε στο μέλλον.»

Έτσι είναι οι σπουδαίοι άνθρωποι. Αναγνωρίζονται μεταξύ τους ακόμα και μετά από δυόμισυ χιλιάδες χρόνια.