Η μη ζωή

Τι συνέβη τελικά στον Τζων Μάρτσερ; Θα ήταν πιο σωστό να ρωτήσουμε τι δεν συνέβη τελικά στον Τζων Μάρτσερ. Για όποιον έχει διαβάσει το αριστούργημα του Χένρυ Τζαίημς, Το θηρίο στη ζούγκλα, γραμμένο το 1903, η απάντηση είναι εύκολη. Στον ήρωα της νουβέλας αυτής δεν συνέβη απολύτως τίποτα. Πιθανό ερώτημα κάποιου που δεν έτυχε να διαβάσει ώς τώρα το έργο αυτό του κορυφαίου Αμερικανού συγγραφέα: τι ενδιαφέρον μπορεί να έχει για ένα λογοτέχνη ένας άνθρωπος στον οποίο δεν συνέβη απολύτως τίποτα; Το μεγαλύτερο, είναι η απάντηση, αφού ο άνθρωπος αυτός πέρασε όλη του τη ζωή περιμένοντας με βεβαιότητα (με ετοιμότητα, με αυτοσυγκέντρωση) ότι θα του συμβεί κάτι συνταρακτικό, κάτι που θα μπορούσε να τον συντρίψει, αλλά που σίγουρα θα τον έβγαζε από την τροχιά μιας ανούσιας και κοινότοπης ζωής. Σύντροφός του σ΄αυτήν την έμμονη αναμονή μια γυναίκα, ο μόνος άνθρωπος στον οποίο αποκάλυψε την πίστη του για το βαρύ πεπρωμένο του, που σαν θηρίο στη ζούγκλα καραδοκούσε να του επιτεθεί. Η Μαίη Μπάρτραμ προσφέρθηκε να τον συντροφέψει σε τούτη τη μακροχρόνια και βασανιστική αναμονή. Θα περίμενε μαζί του τη μεγάλη αποκάλυψη. Καθώς περνούσε όμως ο καιρός, για τη Μαίη άρχισε να ξεκαθαρίζει το τοπίο της ζούγκλας και να βλέπει καθαρά ποιο ήταν το θηρίο. Δεν είχε βέβαια την πρόθεση να αποκαλύψει στον Τζων το μεγάλο κίνδυνο, καθώς κάτι τέτοιο δεν θα είχε κανένα νόημα. Είναι τόσο απλό και συνάμα τόσο ανυπέρβλητο: δεν μπορούμε να πούμε σε κάποιον ποιο είναι το νόημα της ζωής του, κι ακόμα περισσότερο, ότι η ζωή του δεν έχει κανένα νόημα. Είναι μια συνταρακτική ανακάλυψη που ξεπηδά από την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου και ορίζει τις συντεταγμένες της σωτηρίας ή της καταστροφής του. Στις λίγες φορές που η Μαίη άφηνε να εννοηθεί ότι η ίδια ήξερε τι έμελλε να του συμβεί, ο Τζων προσπαθούσε με αγωνία να της το εκμαιεύσει, χωρίς όμως ποτέ να μάθει κάτι γι΄ αυτή την καλά κρυμμένη γνώση της Μαίη. Τελικά η Μαίη πέθανε χωρίς να πει τίποτα, αφήνοντας μονάχα κάποιους λεπτούς υπαινιγμούς. Ο θάνατός της ήταν βεβαίως ένα λυπηρό γεγονός για τον Τζων αλλά σίγουρα δεν ήταν το εξαιρετικό γεγονός που του επιφύλασσε η μοίρα. Πέρασε καιρός ώσπου μια μέρα ο Τζων επισκέφθηκε τον τάφο της πιστής του φίλης. Και το θηρίο απροσδόκητα χύμηξε πάνω του μέσα στη γαλήνη του νεκροταφείου: ο επισκέπτης του γειτονικού τάφου πέρασε από δίπλα του και τα βλέμματά τους διασταυρώθηκαν. Ο άνθρωπος αυτός είχε την όψη της συντριβής, του πένθους και της απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου. Ο Τζων κατακεραυνώθηκε από φθόνο. Η συνειδητοποίηση ήταν δυσβάστακτη: ένας άλλος άνθρωπος θρηνούσε για μια γυναίκα που αγαπούσε κι έχασε. Εκείνος όμως περιμένοντας μια ζωή το "χτύπημα της μοίρας" που θα τον καθιστούσε μοναδικό, άφησε να χαθεί κι η μοναδική του ευκαιρία να ζήσει μια ζωή γεμάτη αγάπη κοντά σε μια γυναίκα που του είχε απλόχερα προσφέρει τη δική της ζωή. Από εγωισμό και κενοδοξία έχασε το νόημα της ζωής. «Τώρα που ξεκίνησε η φωτοχυσία, εντούτοις, η φλόγα έφτασε στο ζενίθ, κι εκείνος απόμεινε να ατενίζει το θορυβώδες κενό της ύπαρξής του». Τι συνέβη λοιπόν στον Τζων Μάρτσερ; Μήπως ο φόβος του μη νοήματος τον οδήγησε στη μη ζωή;
Επανέρχομαι σε παλαιότερη ανάρτηση, στα Μαθήματα φιλοσοφίας σε έξι ώρες του Γκομπρόβιτς, και συγκεκριμένα στο μάθημα για το Ηeidegger. Δεν έχω την πρόθεση να συσχετίσω τον James με τον υπαρξισμό. Θα χρησιμοποιήσω όμως πάλι τις διευκρινίσεις του Γκομπρόβιτς: «Η αγωνία παίζει τρομερό ρόλο στον υπαρξισμό: πώς να οριστεί η αγωνία; Φόβος είναι ο φόβος κάποιου πράγματος. Αγωνία είναι ο φόβος του τίποτα, του μη νοήματος, του να μη δίνεις κάποιο νόημα στον κόσμο, του να χάνεις τον εαυτό σου». Η ιστορία του Τζων Μάρτσερ σε βάζει σε σκέψεις. Αγωνιάς μήπως έχασες το νόημα της ζωής κι αγωνιώντας είσαι ήδη χαμένος. Περνά από μπροστά σου η ζωή κι εσύ την αφήνεις για μιαν άλλη μεστότερη νοήματος. Κι αυτό που μένει για σένα τελικά είναι μια άχρωμη κι άγευστη ζωή, μια μη ζωή.