Περιμένοντας την ενδεκάτη του μηνός

«Με την έκφραση "πρόοδος της αμάθειας" εννοώ εδώ λιγότερο την εξαφάνιση των απαραίτητων γνώσεων με τον τρόπο που συνήθως διεκτραγωδείται (και συχνά δικαίως) και περισσότερο την προοδευτική παρακμή της κριτικής διάνοιας, δηλαδή της θεμελιώδους δεξιότητας του ανθρώπου να κατανοεί σε ποιον κόσμο καλείται να ζήσει και, συνάμα, κάτω από ποιες συνθήκες η εξέγερση εναντίον αυτού του κόσμου συνιστά ηθική αναγκαιότητα. Αυτές οι δυο όψεις δεν είναι εντελώς ανεξάρτητες μεταξύ τους, στο βαθμό που η άσκηση του κριτικού λογισμού απαιτεί την ύπαρξη κάποιων ελάχιστων πολιτιστικών προϋποθέσεων, όπως την ικανότητα επιχειρηματολογίας και την επίγνωση των στοιχειωδών γλωσσικών απαιτήσεων τις οποίες κάθε "νεογλώσσα" έχει, ως λειτουργία, να καταστρέφει. Είναι, ωστόσο, απαραίτητο να τις διακρίνουμε, γιατί η εμπειρία καθημερινά διδάσκει ότι ένα άτομο μπορεί να μάθει τα πάντα και να μην καταλάβει τίποτε.[...] Η εν λόγω διάκριση θεμελιώνεται επιστημολογικά από την εμφανή αδυνατότητα να περιστείλουμε την κριτική δραστηριότητα του Ορθού Λόγου σε απλή εκμετάλλευση μιας τράπεζας δεδομένων μέσα στα οποία θα ήταν αρκετό να πλέει κανείς (ή να σερφάρει) ελευθέρως. Αν δεν πάρουμε υπόψη αυτή τη διάκριση, η υπουργική κοινωνιολογία δεν θα έχει καμιά δυσκολία να διισχυρίζεται ότι το "επίπεδο ανεβαίνει" (με τη συνδρομή και των συνηθισμένων κοινωνιολογικών λαθών). Ο ισχυρισμός ότι το "επίπεδο ανεβαίνει" επικρατεί, παρ' όλο που όλα τα υπάρχοντα δεδομένα τεκμηριώνουν ότι στις βιομηχανικές χώρες η μαθητιώσα νεολαία είναι ολοένα και περισσότερο υπόφορη στα διάφορα προϊόντα της δεισιδαιμονίας (από την παλαιά Αστρολογία ως την μοντέρνα New Age), ότι μειώνονται με ανησυχητικό τρόπο οι ικανότητες διανοητικής αντίστασής της στις μιντιακές χειραγωγήσεις ή στη διαφημιστική πλαισίωση και ότι, τέλος, κατάφεραν να της ενσταλάξουν με αξιοσημείωτη αποτελεσματικότητα μια γερή αδιαφορία για ανάγνωση των κριτικών κειμένων της παράδοσης.»

Υποσημείωση από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Ζαν Κλωντ Μισεά, Η εκπαίδευση της αμάθειας, εκδ.Βιβλιόραμα.